ABA (Uygulamalı Davranış Analizi) bakış açısıyla önemli olan soru "Çocuğum neden ağlıyor?" değil, "Çocuğum ağlayarak bana ne anlatmaya çalışıyor?" sorusudur.
Ağlamanın Her Zaman Bir Nedeni Vardır
Hiçbir davranış sebepsiz ortaya çıkmaz. Ağlama davranışının altında farklı nedenler olabilir:
Bir şey istemek (oyuncak, yiyecek, tablet vb.)
İstemediği bir görevden kaçmak
Dikkat çekmek
Ağrı, yorgunluk veya hastalık
Gürültü, ışık gibi duyusal hassasiyetler
Kendini ifade edememek
Bu nedenle ilk adım, davranışı durdurmaya çalışmak değil, nedenini anlamaktır.
Kendinize Şu Soruları Sorun
Çocuğunuz ağlamaya başlamadan hemen önce ne oldu?
Ondan bir şey yapmasını mı istediniz?
Elinden sevdiği bir eşyayı mı aldınız?
Çok gürültülü bir ortamda mı bulunuyordunuz?
Acıkmış veya yorulmuş olabilir mi?
Bir isteğini anlatmaya çalışıyor olabilir mi?
Bu sorular davranışın nedenini bulmanızda size yardımcı olur.
Ağladığında Hemen İstediğini Vermeli misiniz?
Her zaman değil.
Eğer çocuk her ağladığında istediğine ulaşıyorsa, zamanla ağlama davranışı güçlenebilir. Bunun yerine çocuğa isteğini uygun bir şekilde ifade etmeyi öğretmek çok daha etkili olacaktır.
Örneğin;
Resim göstererek istemek
İşaret etmek
Basit kelimeler kullanmak
İletişim kartı (PECS) kullanmak
AAC cihazı ile iletişim kurmak
Amaç ağlamayı cezalandırmak değil, yerine daha etkili bir iletişim becerisi kazandırmaktır.
Sakin Kaldığınızda Çocuğunuza Yardımcı Olursunuz
Çocuklar yetişkinlerin duygularını kolayca hissederler. Siz sakin kaldığınızda, çocuğunuzun da sakinleşmesi daha kolay olur.
Derin nefes alın, kısa ve net cümleler kullanın ve güven verici bir ses tonu ile konuşun.
Ne Zaman Uzmandan Destek Alınmalı?
Aşağıdaki durumlarda bir davranış analisti (ABA uzmanı) veya ilgili sağlık profesyonelinden destek almak faydalı olabilir:
Ağlama nöbetleri her gün yaşanıyorsa,
Çok uzun sürüyorsa,
Kendine veya başkasına zarar verme davranışları eşlik ediyorsa,
Aile yaşamını ciddi şekilde etkiliyorsa,
Nedeni bir türlü anlaşılamıyorsa.
Unutmayın
Ağlama bir problem davranıştan çok, çoğu zaman çözülmesi gereken bir iletişim problemidir.
Çocuğunuz size kötü davranmaya çalışmıyor olabilir; sadece ihtiyaçlarını anlatmanın daha etkili bir yolunu henüz bilmiyor olabilir.
Davranışın nedenini anlayabildiğimizde, çocuğa doğru becerileri öğretebilir ve hem onun hem de ailenin yaşam kalitesini artırabiliriz.